“ବନସ୍ତେ ଡାକିଲା ଗଜ ବରଷକେ ଥରେ ଆସିଛି ରଜ, ଆସିଛି ରଜଲୋ ଘେନି ନୂଆ ସଜବାଜ” । ଓଡ଼ିଶାରେ ୧୨ମାସରେ ୧୩ ପର୍ବ ପାଳିତ ହୁଏ । ଓଡ଼ିଶାର ସମସ୍ତ ପର୍ବ ପ୍ରତି ଓଡ଼ିଆ ପରିବାରରେ ଆଗ୍ରହ ରହିଥାଏ । ହେଲେ ରଜପର୍ବ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ଆନ୍ତରିକ ଓ ଅନୁରାଗର ପର୍ବ । ତେବେ ଏହି ରଜପର୍ବ ଜୈ୍ୟଷ୍ଠ ମାସ ଶେଷ ଦିନଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଆଷାଢ ମାସର ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥାଏ । ଲଗାତାର ତିନି ଦିନ ଧରି ଓଡ଼ିଶାରେ ରଜ ପର୍ବ ପାଳନ କରାଯାଏ । ଆଷାଢ ମାସରେ ପଡୁଥିବା ସଂକ୍ରାନ୍ତିକୁ ରଜ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଏହି ରଜର ପ୍ରଥମ ଦିନକୁ ‘ପହିଲି ରଜ’, ୨ୟ ଦିନକୁ ‘ଭୂମି ଦହନ’ ଓ ଶେଷ ଦିନକୁ ‘ବସୁମତି ଗାଧୁଆ’ ବା ‘ବସୁମତି ସ୍ନାନ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ତେବେ ଏହି ରଜ ଆରମ୍ଭର ପୂର୍ବ ଦିନକୁ ‘ରଜ ସଜବାଜ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ରଜ ସଜବାଜରେ କୁମାରୀମାନେ ନିଜକୁ ରଜ ପାଇଁ ସଜବାଜ ହୁଅନ୍ତି । ମା’ ମାନେ ରଜ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପିଠା ପଣା ପ୍ରସ୍ତୁତି କରିଥାନ୍ତି । ହାତରେ ମେହେନ୍ଦି, ପାଦରେ ଅଳତା ଲଗାଇ କୁମାରୀମାନେ ସଜେଇ ହୋଇଥାନ୍ତି । ଏହି ରଜ ପର୍ବ ପାଳିବା ପଛରେ ରହିଥିବା ପୌରାଣିକ ପ୍ରଥା ଏହି ରଜ ପର୍ବକୁ ଅନ୍ୟପର୍ବଠାରୁ ଭିନ୍ନ କରିଥାଏ । ଯେଉଁଭଳି ନାରୀମାନେ ଋତୁମତି ହୋଇଥାନ୍ତି, ସେହିଭଳି ବସୁମାତା ମଧ୍ୟ ରଜମତି ହୋଇଥାନ୍ତି । ବସୁମାତା ରଜମତି ହେବା ସମୟକୁ ରଜ ପର୍ବ ଭାବେ ପାଳନ କରାଯାଏ । ବସୁମାତା ରଜମତି ହେବାପରେ ଅନେକ ନୀୟମାବଳୀ ରହି ଥାଏ । ଏହି ସମୟରେ ବସୁମାତାକୁ ବିଶ୍ରାମ ଦେବାକୁ ନିୟମ ଅଛି । ଏହି ସମୟରେ ଚାଷୀଙ୍କୁ ଚାଷ କାମ କରିବା, ହଳ,ଲଙ୍ଗଳ, କୋଦାଳ ଭୂମିରେ ସ୍ପର୍ଷ କରିବା ତଥା ହାଣିବା ନିଷେଧ ହୋଇଥାଏ । ଚାଷ କାମ ବନ୍ଦ ହୋଇଥିବାରୁ ରଜର ମଜା ପରିବାର ସହ ସମସ୍ତେ ମିଶି ଉଠାଇଥାନ୍ତି । କୁମାରୀମାନଙ୍କୁ ଏହି ସମୟରେ ମାଟିରେ ପାଦ ରଖିବା ନିଷେଧ ହୋଇ ଥିବାରୁ ସେମାନେ ପାଦରେ ହାତରେ ତିଆରି କଦଳୀ ପଟୁଆ ପିନ୍ଧି ଥାନ୍ତି । ଏହାଛଡ଼ା ଏହି ଦିନ କୁମାରୀମାନେ ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରିଥାନ୍ତି । ଏହି ତିନି ଦିନ କାମ ନକରି ରଜ ଦୋଳିରେ ଝୁଲି ଓ ପିଠା ଆରିଷା, କାକାରା, ମଣ୍ଡା ଅଦି ସୁସ୍ୱାଦୁ ପିଠା ସହ ରଜ ପାନ ଖାଇ ରଜ ପର୍ବ ପାଳିଥାନ୍ତି । ସେହିପରି ଏହି ସମୟରେ ପୁରୁଷମାନେ ତାସ, ଲୁଡୁ ଖେଳି ରଜର ମଜା ଉଠାଇଥାନ୍ତି । ତେବେ ଆଜିକାଲିର ବ୍ୟସ୍ତ ବହୁଳ ଜୀବନ ତଥା ଆଧୁନିକ ଜୀବନ ଶୈଳୀ ଭିତରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବପରି ରଜ ପର୍ବମଧ୍ୟ ନିଜର ମହତ୍ୱ ଧୀରେ ଧୀରେ ହରେଇ ବସିଲାଣି । ତଥାପି ରଜ ପର୍ବ ପତ୍ୟେକ ଓଡ଼ିଆ ପାଇଁ ତଥା ଓଡ଼ିଆ ଝିଅ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମହତ୍ୱ ରଖେ ।